16 Kasım 2026 PazartesiRSS

Elektronik

I2C, SPI ve UART Karşılaştırması: Bağlantı ve Hata Ayıklama

Aziz Özdemiroğlu

Bir sensörü, ekranı ya da modülü mikrodenetleyicinize bağlarken karşınıza neredeyse her zaman üç haberleşme protokolünden biri çıkar: I2C, SPI veya UART. Hangisinin ne zaman kullanılacağını, kabloların nasıl bağlanacağını ve "neden çalışmıyor?" sorusunun en sık cevaplarını bilmek, elektronik projelerinde saatler kazandırır. Bu rehberde üç protokolü yan yana karşılaştırıyor, bağlantı şemaları, kod örnekleri ve hata ayıklama kontrol listesi sunuyoruz.

Kısaca

  • UART: 2 hat (TX/RX), saat sinyali yok, iki cihaz arası (noktadan noktaya). GPS, Bluetooth/GSM modülleri ve seri konsol için ideal.
  • I2C: 2 hat (SDA/SCL), adresleme ile aynı hatta çok sayıda cihaz. Sensörler ve küçük ekranlar için ideal. Tipik hız 100 kHz–1 MHz.
  • SPI: 4+ hat (SCLK, MOSI, MISO, CS), en hızlısı (onlarca MHz). TFT ekranlar, SD kart, flash bellek ve hızlı ADC'ler için ideal.
  • En sık hatalar: UART'ta TX–TX bağlamak, I2C'de pull-up direncini unutmak, SPI'da yanlış mod (CPOL/CPHA), her üçünde de ortak GND eksikliği ve 3,3 V / 5 V seviye uyumsuzluğu.

Karşılaştırma tablosu

Özellik UART I2C SPI
Hat sayısı 2 (TX, RX) + GND 2 (SDA, SCL) + GND 4 (SCLK, MOSI, MISO, CS) + GND; her ek cihaz için +1 CS
Saat Yok (asenkron, baud hızı anlaşması) Var (senkron) Var (senkron)
Topoloji Noktadan noktaya Çok cihazlı veri yolu (adresli) Bir ana birim, çok yardımcı birim (CS ile seçim)
Tipik hız 9.600 – 921.600 baud 100 kHz (Standard), 400 kHz (Fast), 1 MHz (Fast-mode Plus) 1 – 80 MHz (cihaza bağlı)
Çift yönlü Tam çift yönlü Yarı çift yönlü Tam çift yönlü
Onay mekanizması Yok (isteğe bağlı parite) ACK/NACK var Yok
Mesafe Kısa (TTL), RS-485 ile yüzlerce metre Kısa (kart üstü, < 1 m) Çok kısa (kart üstü)
Tipik kullanım GPS, GSM, BT modülleri, debug konsolu Sıcaklık/nem sensörleri, IMU, OLED, RTC, EEPROM TFT ekran, SD kart, flash, hızlı ADC/DAC

UART: en basit ama en çok yanlış bağlanan

Bağlantı

  MCU                 Modül
  TX  ───────────────► RX
  RX  ◄─────────────── TX
  GND ──────────────── GND

Altın kural: TX karşı tarafın RX'ine gider. İki tarafın da aynı baud hızı, veri biti, parite ve dur biti ayarına sahip olması gerekir (en yaygını 115200 8N1).

Arduino / ESP32 örneği

// ESP32: UART2 üzerinden bir GPS modülünü okuma
#define GPS_RX 16
#define GPS_TX 17

void setup() {
  Serial.begin(115200);                            // USB debug konsolu
  Serial2.begin(9600, SERIAL_8N1, GPS_RX, GPS_TX); // GPS modülleri genelde 9600 baud
}

void loop() {
  while (Serial2.available()) {
    Serial.write(Serial2.read());                  // NMEA cümlelerini konsola aktar
  }
}

Belirti → neden: Ekranda anlamsız karakterler (�x�) görüyorsanız neredeyse her zaman baud hızı yanlıştır.

I2C: iki kabloyla onlarca cihaz

Bağlantı ve pull-up dirençleri

I2C hatları açık-kollektör/açık-drain yapıdadır. Cihazlar hattı yalnızca LOW'a çeker, HIGH seviyesini pull-up dirençleri sağlar.

 3V3 ──┬──────────┬────────────
      [4.7k]    [4.7k]
       │          │
 SDA ──┴───┬──────┼────┬──────
 SCL ──────┼──────┴────┼───┬──
           │           │   │
        [Sensör A]  [Sensör B]   (her birinin farklı adresi var)
 GND ─────────────────────────
  • Tipik değer: 100 kHz için 4,7 kΩ, 400 kHz ve uzun hatlarda 2,2 kΩ.
  • Birçok breakout kartında pull-up zaten vardır. Çok sayıda kartı paralel bağlarsanız dirençler paralel düşer ve toplam direnç fazla küçülebilir.

Adres çakışması

Her I2C cihazının 7 bitlik bir adresi vardır (ör. BME280: 0x76 veya 0x77). Aynı adreste iki cihaz varsa:

  1. Modülün adres seçme pinini (ADDR/SDO) kullanın,
  2. Bir I2C çoklayıcı (ör. TCA9548A) kullanın,
  3. veya ikinci bir I2C veri yolu açın (ESP32'de iki donanımsal I2C birimi vardır).

I2C tarayıcı: ilk hata ayıklama adımı

#include <Wire.h>

void setup() {
  Serial.begin(115200);
  Wire.begin(21, 22);           // ESP32 varsayılan SDA=21, SCL=22
  for (uint8_t addr = 1; addr < 127; addr++) {
    Wire.beginTransmission(addr);
    if (Wire.endTransmission() == 0) {
      Serial.printf("Cihaz bulundu: 0x%02X\n", addr);
    }
  }
}
void loop() {}

Raspberry Pi'de aynı iş tek komutla yapılır:

sudo apt install i2c-tools
i2cdetect -y 1

SPI: hız gerektiğinde

Bağlantı

  Ana birim (MCU)            Yardımcı birim (ekran / SD kart)
  SCLK ────────────────────► SCLK
  MOSI ────────────────────► MOSI (SDI/DIN)
  MISO ◄──────────────────── MISO (SDO/DOUT)
  CS1  ────────────────────► CS   (aktif LOW)
  GND  ───────────────────── GND

Her yardımcı birim kendi CS (chip select) hattını ister. Diğer hatlar paylaşılır.

SPI modları

Mod CPOL (boşta saat) CPHA (örnekleme kenarı)
0 0 (LOW) İlk kenar (yükselen)
1 0 İkinci kenar (düşen)
2 1 (HIGH) İlk kenar (düşen)
3 1 İkinci kenar (yükselen)

Cihazların çoğu Mod 0 kullanır, ama veri sayfasını mutlaka kontrol edin. Yanlış mod, bit kaymış (ör. tüm değerler 2 katı) veriler üretir.

#include <SPI.h>
const int CS_PIN = 5;

void setup() {
  pinMode(CS_PIN, OUTPUT);
  digitalWrite(CS_PIN, HIGH);
  SPI.begin();                                          // ESP32 VSPI: SCK=18, MISO=19, MOSI=23
}

uint8_t readRegister(uint8_t reg) {
  SPI.beginTransaction(SPISettings(1000000, MSBFIRST, SPI_MODE0)); // 1 MHz, Mod 0
  digitalWrite(CS_PIN, LOW);
  SPI.transfer(reg | 0x80);                             // birçok sensörde okuma biti MSB'dir
  uint8_t val = SPI.transfer(0x00);
  digitalWrite(CS_PIN, HIGH);
  SPI.endTransaction();
  return val;
}

Gerilim seviyeleri: sessiz katil

ESP32, Raspberry Pi ve çoğu modern sensör 3,3 V mantık kullanır. Klasik Arduino UNO ise 5 V'tur. 5 V bir sinyali 5 V toleranslı olmayan bir 3,3 V pine vermek pini kalıcı olarak bozabilir.

Durum Çözüm
UART / SPI (tek yönlü hatlar) Gerilim bölücü (ör. 1 kΩ + 2 kΩ) veya 74LVC245 gibi seviye dönüştürücü
I2C (çift yönlü, açık-drain) BSS138 MOSFET tabanlı çift yönlü seviye dönüştürücü
Hızlı SPI (> 10 MHz) Her hat için yönü sabit, hızlı tek yönlü tamponlar (ör. 74LVC serisi). Otomatik yön algılayan dönüştürücüler yüksek hızda sorun çıkarabilir

Hata ayıklama kontrol listesi

  • Ortak GND bağlı mı? (En sık atlanan bağlantı)
  • Gerilim seviyeleri uyumlu mu (3,3 V ↔ 5 V)?
  • UART: TX→RX çaprazlandı mı? Baud hızı ve 8N1 ayarı iki tarafta aynı mı?
  • I2C: Pull-up dirençleri var mı? i2cdetect / tarayıcı cihazı görüyor mu? Adres çakışması var mı?
  • SPI: Doğru mod (CPOL/CPHA)? CS aktif LOW mu? Saat hızı cihazın sınırının altında mı?
  • Kablolar kısa mı? (I2C ve SPI uzun kablolara duyarlıdır, 30 cm'yi aşmamaya çalışın)
  • Bir mantık analizörü ile hatta gerçekten ne olduğunu görün. 10 $'lık 8 kanallı analizörler ve PulseView/sigrok, I2C, SPI ve UART'ı otomatik çözümler.

Hangisini seçmeliyim?

  • Tek bir modülle "konuşacak" ve modül UART sunuyorsa → UART
  • Çok sayıda yavaş sensörü az pinle bağlayacaksanız → I2C
  • Ekran, SD kart veya yüksek örnekleme hızı gerekiyorsa → SPI
  • Metrelerce uzağa, gürültülü ortamda → UART'ı RS-485'e çevirin (Modbus RTU gibi) veya CAN kullanın

Sonuç

UART basitlik, I2C pin tasarrufu, SPI ise hız sunar. Doğru seçimi yapmak ve en yaygın üç hatayı (çapraz bağlanmamış TX/RX, eksik pull-up, yanlış SPI modu) baştan kontrol etmek, "neden çalışmıyor?" saatlerinin çoğunu ortadan kaldırır. Atölyenize bir mantık analizörü eklemek ise bu üç protokolde hata ayıklamayı tahmin yürütmekten ölçmeye dönüştürür.

Kaynaklar

#Arduino#I2C#SPI#UART#ESP32#Mantık Analizörü#Seviye Dönüştürücü

Benzer Yazılar